Uyku Apnesi Ameliyatla Tedavi Edilir mi?

Uyku Apnesi Nedir?

Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun 10 saniye veya daha uazun süre ile durması veya azalmasıyla karakterize ciddi bir sağlık sorunudur.

Horlama, gün içinde yorgunluk, sabah baş ağrısı, dikkat eksikliği gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Bu durum sadece yaşam kalitesini düşürmekle kalmaz, aynı zamanda kalp hastalıkları, yüksek tansiyon, diyabet gibi ciddi sağlık sorunlarına da zemin hazırlar.

Uyku Apnesi Ameliyatla Tedavisi

Peki, uyku apnesi ameliyatla tedavi edilebilir mi? Bu sorunun cevabı hastaya göre değişebilir.

Obstrüktif uyku apnesi sendromu (OSAS),üst solunum yolunun uyku sırasında tekrarlayan şekilde tıkanmasıyla karakterize edilen ciddi bir sağlık sorunudur. Tedavi seçenekleri arasında yaşam tarzı değişiklikleri, pozitif havayolu basıncı (CPAP) tedavisi ve bazı durumlarda cerrahi müdahaleler yer almaktadır. Cerrahi tedavi, CPAP cihazını tolere edemeyen veya anatomik darlığı olan hastalar için uygun bir alternatif olabilir.

Cerrahi yaklaşımlar, üst solunum yolunun farklı anatomik bölgelerine yönelik olarak uygulanabilir. En yaygın prosedürlerden biri olan uvulopalatofaringoplasti (UPPP),yumuşak damak ve küçük dilin yeniden şekillendirilmesini içerir ve genellikle damak düzeyindeki obstrüksiyonu hedefler. Bunun yanı sıra genioglossus advancement ve hyoid suspension gibi dil kökü düzeyinde yapılan müdahaleler, daha alt seviyedeki hava yolu darlıklarını gidermeyi amaçlar. Ayrıca, çok düzeyli obstrüksiyonu olan hastalarda multilevel surgery yaklaşımları uygulanabilir.

American Academy of Sleep Medicine ve diğer uluslararası otoriteler, cerrahinin ancak dikkatli hasta seçimi sonrasında ve ayrıntılı bir hava yolu değerlendirmesinin ardından düşünülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Randomize kontrollü çalışmalar cerrahinin bazı hastalarda apne-hipopne indeksini (AHİ) anlamlı ölçüde düşürdüğünü göstermiştir; ancak uzun vadeli etkiler hastadan hastaya değişebilmektedir (Li et al., JAMA Otolaryngology, 2020).

Sonuç olarak, uyku apnesi cerrahisi belirli hasta gruplarında etkili bir tedavi yöntemi olabilir, ancak tüm hastalar için uygun değildir. Karar, hastanın anatomik özellikleri, apne şiddeti ve diğer tedavilere yanıtı dikkate alınarak multidisipliner bir ekip tarafından verilmelidir.

Uyku Apnesi Neden Olur?

Uyku apnesi genellikle iki ana nedenle ortaya çıkar:

Obstrüktif Uyku Apnesi (OUA): En yaygın türüdür. Üst solunum yolunda daralma veya tıkanma nedeniyle hava akışı kısıtlanır.
Santral Uyku Apnesi: Beyinden solunumu kontrol eden sinyallerin düzgün gönderilmemesiyle oluşur.

Burada daha sık görülen obstrüktif uyku apnesi için cerrahi seçeneklerini değerlendireceğim.

Uyku Apnesinde Ameliyat Ne Zaman Gündeme Gelir?

Uyku apnesi tanısı genellikle bir polisomnografi (uyku testi) ile konur. Hafif, orta ve ağır düzeyde olabilir. Tedavide ilk basamaklar genellikle şunlardır:

Yaşam tarzı değişiklikleri (kilo verme, alkol-sigara azaltma)
CPAP cihazı (Orta ve ağır OUA v ek hastalığı olan hafif OUA’nde kesin tedavi yöntemidir. Uykuda hava yolu açık tutulur)
Ağız içi aparatlar (hafif vakalarda veya cihaz kullanamayan veya kullanmak istemeyen hastalarda)

Bazı hastalar CPAP cihazını kullanmakta zorlanabilir ya da yapısal bir tıkanıklık nedeniyle bu yöntemler yetersiz kalabilir. İşte bu noktada cerrahi (ameliyat) tedavi seçenekleri gündeme gelir.

Uyku Apnesinde Uygulanan Ameliyat Türleri

Uyku apnesinde farklı seviyelerdeki tıkanıklıklara göre çeşitli cerrahi yöntemler uygulanabilir:

Yumuşak damak ve küçük dil ameliyatı (Uvulopalatofaringoplasti - UPPP): En sık yapılan ameliyattır. Yumuşak damağın ve küçük dilin bir kısmı alınarak hava yolu genişletilir. Başarı oranı orta düzeydedir, her hasta için uygun olmayabilir.
Burun ameliyatları (deviasyon, konka küçültme): Burnunda ciddi tıkanıklık olan kişilerde hava geçişi rahatlatılır.
Dil kökü küçültme veya dilin ileri alınması: Dilin arkaya kaçması nedeniyle hava yolu tıkanıyorsa uygulanır.
Maksillomandibular ilerletme (çene ameliyatı): Alt ve üst çene öne alınarak hava yolunun kalıcı olarak genişlemesi sağlanır. Geniş etkili, ancak büyük bir cerrahidir.
Hipoglossal sinir stimülasyonu (dil kası pili): Yeni bir yöntemdir. CPAP’ı tolere edemeyen, belirli kriterlere uyan hastalara uygulanır. Geceleri dil kasını uyararak hava yolunun açık kalmasını sağlar.

Uyku Apnesi Ameliyatı Kimlere Uygundur?

Uyku apnesi ameliyatı kararı kişiye özel değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki durumlarda ameliyat düşünülebilir:

CPAP cihazı ile tedaviye uyum sağlayamayanlar veya kullanmak istemeyenler
Anatomik olarak belirgin tıkanıklık saptananlar (kulak burun boğaz ve uyku uzmanı tarafından değerlendirilir)
Kilo problemi olmayan ama hava yolu dar olan hastalar
Genç yaşta, çene yapısı bozukluğu olan bireyler

Uyku Apnesi Ameliyat Sonrası Başarı Oranı Nedir?

Uyku apnesi ameliyat sonrası başarı, seçilen cerrahi yönteme ve hastanın anatomisine göre değişir. Tek bir ameliyatla tam çözüm her zaman mümkün olmayabilir. Ameliyattan sonra 3-6 ay içinse hastamın şikayetleri tekrarlayabilir. Bu nedenle cerrahi tedavi genellikle diğer yöntemlerle birlikte veya çok seviyeli müdahale şeklinde uygulanır.

Uyku apnesi ciddi bir sağlık sorunudur ve tedavi edilmediğinde hayat kalitesini ve süresini olumsuz etkileyebilir. Her hasta için tedavi farklıdır. Ameliyat, doğru hasta seçimi yapıldığında etkili bir çözüm olabilir. Ancak cerrahiye karar vermeden önce mutlaka bir kulak burun boğaz uzmanı ve uyku hekimi ile görüşmek, detaylı bir değerlendirme yapmak gerekir.